Leakage (weglekeffect)

Leakage is een stijging van emissies buiten de grenzen van een koolstofproject die door het project zelf wordt veroorzaakt, waardoor het echte klimaatvoordeel kleiner wordt.

Wat is leakage?

Leakage treedt op als een koolstofproject ervoor zorgt dat de uitstoot ergens anders stijgt. Het project lijkt emissies te verminderen, maar een deel van de activiteit is gewoon verplaatst. Het IPCC omschrijft leakage als "the effects of policies that result in a displacement of the environmental impact," waardoor het beoogde effect wordt tegengewerkt (IPCC, 2022).

Het klassieke voorbeeld is bosbescherming. Als de houtkap in een beschermd bos stopt maar de vraag naar hout gelijk blijft, gaan houthakkers misschien in een ander bos kappen. Het netto voordeel voor het klimaat is dan kleiner dan de credits doen vermoeden. Leakage is, naast additionaliteit en permanentie, een van de kerntoetsen voor de kwaliteit van elke carbon credit.

Soorten leakage

Bij activity-shifting leakage verplaatsen dezelfde mensen hun activiteit, zoals landbouw of houtkap, naar een gebied in de buurt. Bij market leakage leidt een lager aanbod tot hogere prijzen, waardoor anderen elders meer gaan produceren. Activity shifting is meestal lokaal en makkelijker te volgen, terwijl market leakage zich over regio's of landen kan verspreiden.

Ook removal-projecten kunnen leakage veroorzaken. Een studie uit 2025 naar herbebossing in Brazilië schatte de leakage op ongeveer 12% van het herbeboste oppervlak, doordat veehouderij werd verplaatst (Silva and Nunes, 2025).

Hoe standaarden met leakage omgaan

Methodologieën schatten de leakage en trekken die af van de credits die een project mag uitgeven. De regels van Verra voor improved forest management passen bijvoorbeeld aftrekken toe van 0, 20, 40 of 70%, afhankelijk van waar de houtkap waarschijnlijk naartoe verschuift (Haya et al., 2023). Jurisdictionele benaderingen beperken leakage door een hele regio te meten in plaats van één project. Onder het EU-CRCF moeten removals zwaarder wegen dan "any direct or indirect GHG emissions" die met de activiteit samenhangen (Europese Commissie, 2024).

Waarom is leakage belangrijk?

Leakage kan het klimaatvoordeel van een project ongemerkt tenietdoen. Is de aftrek te klein, dan betalen kopers voor tonnen die nooit echt zijn verminderd of verwijderd.

Onderzoek wijst erop dat de aftrek vaak te laag is. Een review uit 2023 van protocollen voor boskoolstof noemde leakage-schattingen van 16 tot 68% voor Amerikaanse programma's waarbij bos uit productie wordt genomen. De conclusie: "leakage rates are generally higher than those commonly used in the protocols" (Haya et al., 2023).

Het leakage-risico verschilt per methode. Het is het hoogst bij projecten die landgebruik veranderen of productie beperken, zoals bosbescherming. Technische removals zoals direct air capture hebben weinig risico op activity shifting, maar hun energiegebruik en toeleveringsketens moeten nog steeds worden meegeteld in een levenscyclusanalyse.

Onder SBTi V2.0 moeten ondersteunde mitigatieresultaten "meet recognized third-party high-integrity criteria, where applicable, and SBTi minimum integrity criteria" (SBTi, 2026). De SBTi Removal Budget Planner helpt je de creditmix te plannen.

Hoe Cawa naar leakage kijkt

Elk project in een portfolio van Cawa wordt geanalyseerd met Cawa's eigen kwaliteitsraamwerk, opgebouwd in jaren waarin we samen met studenten van de TU Delft, de Universiteit Utrecht en de VU Amsterdam 400+ projecten analyseerden. Het raamwerk omvat herhaalde monitoring door de tijd heen om vroege rode vlaggen op te sporen.

Bronnen

Geschreven door Joris Herbermann, Carbon Removal Specialist bij Cawa. Laatst bijgewerkt 17 november 2026.

Veelgestelde vragen

Welke koolstofprojecten hebben het hoogste risico op leakage?

Projecten die een economische activiteit beperken zonder dat de vraag ernaar daalt. Bosbescherming en improved forest management lopen het meeste risico, omdat de vraag naar hout of landbouwgrond naar andere gebieden kan verschuiven. Herbebossing op landbouwgrond kan gewassen of vee verdringen. Technische removals zoals direct air capture en BECCS hebben weinig risico op activity shifting, al moeten hun toeleveringsketens nog steeds volledig worden meegeteld.

Hoe wordt leakage gemeten?

Methodologieën schatten hoeveel activiteit naar buiten het project verschuift en trekken dat deel af van de credits. Sommige werken met vaste aftrekpercentages, andere modelleren lokale markten of vergelijken met controlegebieden. De regels van Verra voor improved forest management passen afhankelijk van de situatie aftrekken van 0 tot 70% toe (Haya et al., 2023). Jurisdictionele boekhouding beperkt leakage door een hele regio te dekken.

Geldt leakage ook voor carbon removal-projecten?

Ja. Elk project kan uitstoot naar elders verschuiven. Een herbebossingsproject kan veehouderij naar land in de buurt duwen; een studie in Brazilië schatte de leakage op ongeveer 12% van het herbeboste oppervlak (Silva and Nunes, 2025). Bij technische removals is de grotere vraag de indirecte uitstoot door energie en materialen, die een levenscyclusanalyse moet meenemen.