Koolstofvastlegging (carbon sequestration)

Koolstofvastlegging is het proces waarbij de hoeveelheid koolstof toeneemt in een andere opslag dan de atmosfeer, zoals bossen, bodems, oceanen of gesteente.

Wat is koolstofvastlegging?

Koolstofvastlegging is het proces waarbij koolstof uit de atmosfeer naar een andere koolstofvoorraad gaat, zoals bomen, bodems, de oceaan of gesteente. Een veelgebruikte definitie op basis van het IPCC luidt: "the process of increasing the carbon content of a carbon pool other than the atmosphere" (UN-REDD glossary, op basis van het IPCC).

Vastlegging gebeurt in de natuur voortdurend. In de periode 2015–2024 nam de oceaan 29% van de totale CO₂-uitstoot op en het land 21% (Friedlingstein et al., Global Carbon Budget 2025, 2026).

Vastlegging, opslag en removal

Deze drie begrippen hangen samen, maar zijn niet uitwisselbaar:

  • Koolstofvastlegging is het proces waarbij koolstof in een andere voorraad dan de atmosfeer terechtkomt. Dat kan van nature gebeuren of door mensen worden veroorzaakt.
  • Koolstofopslag is de toestand waarin koolstof in die voorraad wordt vastgehouden, en de vraag hoe lang hij daar blijft.
  • Carbon removal is een menselijke activiteit die CO₂ uit de atmosfeer haalt en duurzaam opslaat.

De IPCC-definitie van carbon dioxide removal "excludes natural CO2 uptake not directly caused by human activities" (IPCC AR6 Synthesis Report, Annex I, 2023). Een oud bos dat blijft groeien legt dus koolstof vast, maar is geen removal-project. En fossiele CO₂ die bij een schoorsteen wordt afgevangen en ondergronds wordt geïnjecteerd, is wel opgeslagen, maar is nooit uit de atmosfeer gehaald.

De belangrijkste vormen van koolstofvastlegging

Biologische vastlegging vindt plaats in bossen, bodems, wetlands en het leven in de oceaan. Geochemische vastlegging legt koolstof vast in mineralen of opgelost bicarbonaat, bijvoorbeeld via enhanced weathering. Bij geologische vastlegging wordt CO₂ in diepe gesteentelagen geïnjecteerd. Dat valt onder geologische opslag. Elke vorm verschilt in snelheid, capaciteit en hoe makkelijk de koolstof weer verloren gaat.

Op koolstofmarkten wordt "sequestration" vaak losjes gebruikt als synoniem voor removal. Controleer wat een credit precies certificeert, dan voorkom je verwarring.

Waarom is koolstofvastlegging belangrijk?

Koolstofvastlegging is belangrijk omdat de woorden op een credit bepalen wat je mag claimen. Natuurlijke vastlegging remt de opwarming af, maar de resterende uitstoot hoopt zich nog steeds op in de atmosfeer. Voor net-zeroclaims zijn bewuste, additionele removals nodig.

Op dit moment is bijna alle bewuste removal biologisch. Het State of CDR-rapport schat de totale carbon removal op 2,2 GtCO₂ per jaar, waarvan nieuwe methodes zoals biochar en DACCS maar 0,002 GtCO₂ leveren (State of CDR, 2026). De auteurs schrijven: "For as long as any emissions continue, CDR will be needed to halt the rise in global temperature."

Voor bedrijven legt SBTi V2.0 de lat bij removals, niet bij vastlegging in het algemeen. In het netto-nuldoeljaar moeten bedrijven "neutralize all residual emissions using eligible carbon removals" (SBTi, 2026). De gratis SBTi Removal Budget Planner laat zien hoe die behoefte in de loop van de tijd groeit.

Hoe Cawa naar koolstofvastlegging kijkt

Cawa stelt portfolio's samen van carbon removal-projecten, van bossen en bodems tot biochar, enhanced rock weathering, BECCS en DACCS. Elk project wordt geanalyseerd met Cawa's eigen kwaliteitsraamwerk, dat herhaalde monitoring door de tijd heen omvat om vroege rode vlaggen op te sporen.

Bronnen

Geschreven door Joris Herbermann, Carbon Removal Specialist bij Cawa. Laatst bijgewerkt 17 november 2026.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen koolstofvastlegging en carbon removal?

Vastlegging is elk proces dat koolstof uit de lucht naar een andere voorraad verplaatst, ook natuurlijke opname door oceanen en bossen. Carbon removal is smaller: een menselijke activiteit die CO₂ uit de atmosfeer haalt en duurzaam opslaat. Het IPCC sluit "natural CO2 uptake not directly caused by human activities" uit van carbon dioxide removal (IPCC, 2023).

Is natuurlijke koolstofvastlegging genoeg om klimaatverandering te stoppen?

Nee. In de periode 2015–2024 namen land en oceaan samen ongeveer de helft van de totale CO₂-uitstoot op (21% en 29%), dus de rest bleef in de atmosfeer (Global Carbon Budget 2025). Eerst is er een forse vermindering van de uitstoot nodig, met bewuste carbon removals om wat overblijft te neutraliseren.

Hoe lang blijft vastgelegde koolstof uit de atmosfeer?

Dat hangt af van waar hij is opgeslagen. Koolstof in bossen en bodems kan terug de lucht in gaan door branden, droogte of ander landgebruik. Geologische en minerale opslag houden het veel langer vol. Het IPCC concludeerde dat goed beheerde geologische reservoirs zeer waarschijnlijk meer dan 99% van de opgeslagen CO₂ vasthouden over 100 jaar (IPCC, 2005).